صنعت چاپ در اروپا و ایران چگونه پا گرفت؟

قرن پانزدهم میلادی که به سر آمد، قرون وسطی به پایان رسید و عصر روشنگری آغاز شد. در عصر روشنگری بود که کریستف کلمب قاره‌ی آمریکا را کشف کرد، میکل آنجلو مجسمه‌ی داوود و لئوناردو داوینچی پرده‌ی مونالیزا را آفرید و گوتنبرگِ آلمانی دستگاه چاپ را اختراع کرد.

Print

کتاب در انحصار کلیسا بود

اغراق نکرده‌ایم اگر بگوئیم در طول تاریخ هیچ وسیله‌ای به اندازه‌ی صنعت چاپ فرهنگ را متحول نکرده است. گوتنبرگ با اختراع ماشین چاپ، کتاب را که تا پیش از این در انحصار کلیسا بود بین مردم آورد و بدین ترتیب فرهنگ را عمومی کرد. در سال ۱۴۵۴ میلادی این مخترع و بازرگان آلمانی برای نخستین بار در تاریخ اروپا انجیل را ۱۸۰ نسخه و در ۱۲۸۲ صفحه همراه با تصاویر رنگی بی‌شمار در دو جلد چاپ کرد. پیش از اختراعِ ماشین چاپ اگر می‌خواستند انجیل را در چنین شمارگانی منتشر کنند به لشکری از کاتبان و خطاطان نیاز داشتند. نخست چرم را در قطع مناسب می‌بریدند، خطوطی روی چرم ترسیم می‌کردند و سپس خطاطان و کاتبان دست به کار می‌شدند و با زحمت روی چرم خط‌کشی‌شده خط می‌نوشتند. اگر کاتب در نوشتن کلمه‌ای اشتباه می‌کرد، یا اگر لکًه‌ی مرکب روی چرم می‌ریخت، تمام نوشته را پاک می‌کردند و چرم را از نو صیقل می‌دادند. کاتبی و خطاطی از کارهای دشوار بود. اما کاتبان که در خدمت کلیسا بودند، گمان می‌کردند در راه خدا قلم می‌زنند و به این جهت سختی کار در نظرشان آسان می‌آمد. نگفته پیداست که نسخ خطی بسیار ارزشمند بود و کلیسا هرگاه می‌خواست کتابی را به پادشاهی هدیه دهد، آن را مصور می‌کرد. یکی از گرانبهاترین نسخ کتاب مقدس نسخه‌ی مصوری‌ست که کلیسا در قرن دوازدهم میلادی به هاینریش شیر دل هدیه کرد.

چینی‌ها با صنعت چاپ آشنا بودند

صدها سال پیش از اختراع ماشین چاپ در اروپا، چینی‌ها با کاغذسازی و صنعت چاپ به خوبی آشنا بودند. اما چین با اروپا مناسبات بازرگانی نداشت و فن‌آوری‌های خود را در اختیار بیگانگان قرار نمی‌داد. به این جهت احتمالاً گوتنبرگ از فن‌آوری چاپ قالبی که در چین مرسوم بود اطلاع نداشت. تعدد حروف در زبان چینی، حروفچینی و انتشار کتاب را بسیار دشوار می‌کرد. کامیابی و رونق روزافزون صنعت چاپ در اروپا از برخی لحاظ مدیونِ خط ساده‌ی لاتین است که فقط بیست و شش حرف دارد و حروف آن منفصل است. پیش از آن که گوتنبرگ ماشین چاپ را اختراع کند، نوعی صنعت چاپ قالبی با حروف چوبی در اروپا پیدا شده بود. هر حرف را روی تکه چوبی کنده‌کاری می‌کردند و از حروف مُهر می‌ساختند و با مهر کردن و نشاندن حروف کنار یکدیگر می‌توانستد با زحمت بسیار کتابی را در شمارگان اندک منتشر کنند. مشکل در اینجا بود که نه تنها این کار بسیار وقت‌گیر و پرهزینه بود، بلکه شکل حروف بسته به سلیقه و مهارت مهرساز تغییر می‌کرد. گوتنبرگ برای حروف قالب سربی ساخت و نوعی خط چاپی واحد را ابداع کرد.

ادامه مطلب در صفحه بعد

One Response

  1. شهداد 7 اکتبر 2016

دیدگاه اضافه کنید